Rozmiar tekstu:
11 px  12 px
14 px





    

Ewolucja mapy z Władcy Pierścieni

Túrin Dagnir



    Wraz ze szkicami i pierwotnymi wersjami rozdziałów Władcy Pierścieni, w tomach VI-IX The History of Middle-earth znajdują się także próbne mapy opisujące tereny, o których we wspomnianej książce była mowa. Wydają się one wnosić do naszej wiedzy na temat Legendarium więcej nawet niż same teksty, albowiem często opisują one szczegółowo miejsca, które w wersji opublikowanej potraktowane zostały bardzo ogólnikowo. Na uwagę zasługuje fakt, iż zarówno Mapa Pierwsza z HoMe VII, jak i Druga z HoMe VIII, są już bardzo dopracowane, a w ich tworzeniu, podobnie jak przy wersji ostatecznej, pomagał Tolkienowi jego syn, Christopher.
    Mapę Pierwszą Christopher podzielił na kilka części, a każdą z nich opatruje krótkim komentarzem. Warto dodać, iż w 1943 roku skopiował ją, nowsza wersja zawiera jednak kilka nowych faktów, o których w stosownych chwilach informuje nas syn J.R.R. Tolkiena.
    Pierwsza część otrzymuje nazwę I, a znajduje się na niej Lindon, Góry Błękitne oraz zachodni skraj Eriadoru. Warto zauważyć, iż w południowej części Ered Luin leży Belegost, pradawne miasto krasnoludów. To bardzo ciekawa informacja, albowiem według wielu prac Tolkiena zarówno Belegost i Nogrod zostały zniszczone. Poza tym na północny zachód od kraju elfów widoczna jest wyspa Himling (pozostałość po wzgórzu Himring, dawnej siedzibie Maedhrosa w Pierwszej Erze), pojawiająca się na niektórych mapach z Władcy Pierścieni oraz w Niedokończonych opowieściach (nie jest tam jednak podpisana). Niedaleko od niej znajduje się większa wyspa Tol Fuin (pozostałość po Dorthonionie, zatopionym na skutek Wojny Gniewu). Nie pojawia się ona we Władcy Pierścieni, ale w niektórych wydaniach Niedokończonych opowieści już tak. Warto dodać, że Tolkien po pewnym czasie wody na północ od Tol Fuin nazwał Morzem Północnym.
    Następny fragment mapy, zatytułowany I A, przedstawia południową część Lodowej Zatoki Forochel. W całości widoczna jest mniejsza zatoczka, częściowo ukazująca się na mapie z Władcy Pierścieni, główna zatoka rozciąga się zaś daleko na północny wschód, o czym pisze Christopher Tolkien w Niedokończonych opowieściach:

    "Mam niemal całkowitą pewność, że akwen opisany na oryginalnej mapie jako >>Lodowa Zatoka Forechel<< jest tylko małą częścią całej zatoki (w Dodatku A do Władcy Pierścieni określonej jako >>ogromna<<) rozciągającej się dalej na północny wschód. Jej północne i zachodnie brzegi tworzy Przylądek Forechel, którego bezimienne zwieńczenie widnieje na oryginale mapy. Na jednym ze szkiców ojca północne wybrzeże Śródziemia wyciąga się wielkim łukiem w kierunku północno wschodnim, poczynając od tegoż przylądka, i sięga około 700 mil [ponad tysiąc kilometrów] na pomoc od Karn Dum."[1]

    Kolejna część dzieła Christophera i jego ojca (II) przedstawia już obszar o wiele ciekawszy i bardziej szczegółowo opisany: niemal cały Eriador, Rhovanion oraz ich okolice. Warto zauważyć, iż ten pierwszy nie nosił wtedy jeszcze swej ostatecznej nazwy. Wszystkie tereny na północny zachód od rzeki Gwathló noszą nazwę Forodwaith (obejmuje ona najpewniej również część terenów na północ od góry Gundabad). Ewolucję nazw poszczególnych obszarów można również zaobserwować na przykładzie Wrzosowisk Etten, które zamieszkane były przez trolle. Dawniej znajdował się tam Kraj Entów. Równolegle do tego miejsca, po drugiej stronie Gór Mglistych, znajduje się prawy dopływ Anduiny (toczący swe wody na północ od Samotnej Skały). Poznajemy jego nazwę: Rushdown (rush 'pędzić, gnać', down 'dół'). Dowiadujemy się też, jak nazywali tą rzekę elfowie: Rhimdad (w innych miejscach Rhibdath lub Rhimdath). Dopływ pojawia się na mapie z Władcy Pierścieni, nie jest jednak podpisany. Warto przy okazji wspomnieć, iż pierwotnie rzeka Anduina miała nosić nazwę Sirvinya ('Nowy Sirion'). Nieco dalej na północ Tolkien podpisuje słowem "Bardianie" część terenów na wschód od Dale. Na podstawie tego możemy w przybliżeniu ustalić wielkość Królestwa Dale pod koniec Trzeciej Ery. Z Władcy Pierścieni wiemy jedynie, iż sięgało ono daleko na południe i wschód od Esgaroth.[2]Na mapie widać, iż kraj Branda sięgał mniej więcej połowy odległości między Ereborem a źródłem rzeki Carnen na wschód oraz do najodleglejszego od Dale krańca Długiego Jeziora na południe. Las rosnący na północny wschód od Morza Rhun otrzymał w pewnym momencie nazwę Neldoreth. Z kolei wyspa na wspomnianym zbiorniku wodnym jest niemal identyczna w kształcie do tej z Władcy Pierścieni, jednak na Mapie Pierwszej jest pusta (choć pomalowana na zielono), zaś na Mapie z 1943 - przedstawiona jako zalesiona. Warto wspomnieć, iż obszar Mrocznej Puszczy na południe od Wschodniego Wcięcia została podpisana jako: "Południowa Mroczna Puszcza". Ostatnią ciekawą (a zarazem bardzo niezwykłą) kwestią dotyczącą tego fragmentu mapy są ziemie między Południową Mroczną Puszczą a Morzem Rhun. Jak wiadomo, na mapie z Władcy Pierścieni znajduje się tam spora biała plama. Co ciekawe, wcale nie jest tak w wersji pierwotnej. W pewnej odległości na południowy wschód od Wschodniego Wcięcia znajduje się niewielki (w porównaniu z Mroczną Puszczą) las. Jest to jednak fakt dobrze znany i często pojawiający się na mapach fanowskich. Warto wszak dodać, iż na południowy wschód od Mrocznej Puszczy znajdują się nikłe ślady zielonego koloru sugerujące, iż dawniej las miał być o wiele większy. Bardziej ciekawe jest jednak co innego: dalej spory obszar został otoczony linią, nadając mu kształt nieregularnej plamy. W górnej jego części znajdują się wzgórza lub góry, z których wypływa rzeka, łącząca się następnie z północno zachodnim dopływem Morza Rhun. Zaś na południu tego obszaru leżą wzniesienia zdecydowanie mniejsze, a pochodzące z nich strumyki docierają do Martwych Bagien (na pierwotnej mapie o wiele większych). Wydaje mi się, iż cały ten teren położony był wyżej nad poziomem morza od sąsiednich. Sugerują to wniesienia widoczne tu i tam oraz wspomniane wyżej strumienie i rzeka pochodzące z tego obszaru. W owej tajemniczej "plamie" znajduje się również Dol Dúgol (pierwotna nazwa Dol Guldur), a raczej oryginalne umiejscowienie tego miejsca, pojawia się bowiem również we właściwym miejscu (w Południowej Mrocznej Puszczy). Tolkien najwyraźniej zrezygnował z istnienia tej krainy, nie widzimy już jej bowiem na mapie z Władcy Pierścieni. Z drugiej strony tereny te pokazane są we wspomnianej książce jako zupełnie puste, nie opisane. Można się więc zastanawiać, co naprawdę tam się znajdowało, a pierwotna mapa jest w stanie dostarczyć na temat tego obszaru nieco informacji, choć nie ma pewności, czy są one na sto procent zgodne z zamysłem Tolkiena. Poza strumieniami z wyżej opisywanego terenu, Martwe Bagna były pierwotnie zasilane przez wody spływające z Gór Popielnych oraz wzniesień na północny zachód od bagien. Są to zapewne przyszłe Emyn Muil.



     Inny fragment (III) ukazuje tereny Gondoru, Mordoru oraz Dalekiego Południa. O tym pierwszym jednak nie wiadomo wiele nowego - inaczej jest na szczęście z pozostałymi miejscami. Przy źródłach południowego dopływu Morza Nurnen widoczna jest wąska przełęcz Nargil (sind. 'Gwiazda Ognia'), mało znane wejście do Mordoru.



    Dowiadujemy się także, iż teren przylegający do południowo zachodniego skraju Czarnego Kraju jest w większości wyżynny, przepływa zaś przez niego rzeka Harnen. Oprócz tego zaznaczona jest inna rzeka, nie pojawiająca się na mapie z Władcy Pierścieni. Swoje źródła ma na wschód od tych Harnen, we wspomnianym już wyżynnym obszarze (sądzę jednak, iż podobnie jak to miało miejsce z rzeką Harnen, Tolkien doszedł do wniosku, iż lepszą dla nich lokalizacją będą Góry Cienia; ewentualnie myślał tak od początku, zaś na Mapie Pierwszej wspomniane wyżej rzeki pojawiają się dopiero na obszarze wyżynnym tylko dlatego, iż tam dopiero osiągają stosowną wielkość; możliwe też, iż ów "wyżynny obszar" to po prostu nadal Góry Cienia, wtedy bowiem Tolkien mógł inaczej wyobrażać sobie ich kształt). Płynie ona aż do zatoki Umbar, która znajduje się również na ozdobnej mapie P. Baynes, rzeki jednak w swym dziele nie uwzględniła. Na południe od Mordoru (a wschód od rzeki płynącej do Umbaru) podpisana jest pustynia Lothlann (jednak w większości tekstów wyst. pod nazwą Lostladen). Wydaje się, iż obejmuje ona ogromny obszar. Co ciekawe, Tolkien sugeruje, iż Haradrimowie nie mieli siedzib na północ od rzeki płynącej do zatoki Umbar, dopiero bowiem za nią (a blisko wspomnianego zbiornika) znajduje się napis "Swertowie" (Swertings) - jak zwą Haradrimów hobbici - oraz (w nawiasie) "Barangilowie" (Barangils) - co jest określeniem używanym przez Gondorczyków.



    Kolejne, a zarazem ostatnie, fragmenty mapy, zatytułowane III A, IV A, IV B, IV C, IV D oraz IV E, nie dają nam już wiele informacji na temat geografii Śródziemia. Dowiadujemy się jedynie, iż okolice wodospadu Rauros były poddawane wielokrotnym zmianom i poprawkom. Na jednej z części znajdują się także tereny wokół ujścia Anduiny, są jednak narysowane bardzo schematycznie. Inny fragment ukazuje Rohan i Fangorn, również nie mówiący nam nic ponad to, co widzimy w mapie z Władcy Pierścieni.
    Mapa Druga tworzona była w czasie pisania przez Tolkiena piątej księgi Władcy Pierścieni. W przeciwieństwie do Mapy Pierwszej nie opisuje ona całego Zachodu Śródziemia, a jedynie tereny Gondoru, Mordoru, Rohanu oraz okolic; robi to jednak bardzo szczegółowo. Podobną mapę można zatem znaleźć w wielu wydaniach Powrotu Króla, istnieje jednak kilka różnic. Mapa została podzielona na część zachodnią (Gondor i Rohan) oraz wschodnią (Mordor).
    Część zachodnia opisuje głównie Gondor oraz Rohan, nie brak jednak na niej Umbaru (jednak bez wspomnianej rzeki) czy Fangornu. Po pierwsze warto zwrócić uwagę na to, iż na mapie zaznaczona jest rzeka wypływająca z południowo wschodniej części Pinnath Gelin (Zielonych Wzgórz), łączy się następnie z rzeką Morthond. Niestety, nie poznajemy jej nazwy. Warto też zauważyć, że w zachodnim fragmencie łańcucha Gór Białych, na północny zachód od wspomnianych wzgórz, znajduje się szeroka przełęcz. Zapewne to o niej myślał Boromir we Władcy Pierścieni[3], tędy również góry przebyli piraci, by sprzymierzyć się z Dunlandem[4]. Na północ od Przylądka Dol Amroth pojawia się nazwa Cobas Haven (haven = 'przystań, schronienie'). Najpewniej jest to nazwa malutkiej zatoczki tam się znajdującej. Nie jest to raczej nazwa żadnego miasta - nie pojawiają się na Mapie Drugiej (poza, nie wiedząc czemu, Pelargirem). Godne uwagi jest, że Tolkien bardzo przejmował się rzekami w Gondorze. Często zmieniał ich nazwy, a nawet położenie. Widać to już na Mapie Pierwszej.
    Wschodni fragment podaje jeszcze mniej ciekawych informacji, niż poprzedni. Na południe od Mordoru pojawia się znana nam już pustynia, tym razem jednak pod nazwą Lostladen. Widoczna jest przełęcz Nargil, nie jest jednak podpisana. W Mordorze nie pojawia się żadna rzeka.

1) Niedokończone opowieści, tł. R. Kot, Amber, Warszawa 2006, s. 20.
2) Władca Pierścieni, t. 1, tł. J. Łoziński, Zysk i S-ka, Poznań 2001, s. 258.
3) Ibidem, s. 336.
4) J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni, t. 3, tł. J. Łoziński, Zysk i S-ka, Poznań 2001, s. 1215.

© Autor: Paweł Birgiel 'Túrin Dagnir'

Powrót

Id for this page not exist! Please, press Submit button to generate this page.